L’Autonomì de la Val d’Aohta
![]()
di Diego Lucianaz
Lo regime de autonomì pe la Val d’Aohta l’ére in vigueur dza devan que la neissence de la
Repebleca italiena (1946), bien devan que la Costituchon italiena (1948), devan que la
méma istituchon de la “Regione della Valle d’Aosta”, prevua a partì de la Costituchon du
‘48.
En effet, lo 7 setembro 1945, avoé un decret de la Monarchì (Decret lieutenensiel firmà di
futur Umbert II de Savoè) l’Étà italien recognì a la “Circoscrizione della Valle d’Aosta” l’autonomì
reclamà du CLN valdoten in accor avoé lo CLN du Piemon e lo CLNAI, dèi la Liberachon du ’45.
E surtoù la groussa manifestachon din la veulla d’Aohta du 18 du meis de mai 1945 (aniversero de
la mort de Émile Chanoux din le preison de la Repubblica Sociale Italiana, l’an devan) contre l’Italie
e avoé la requèta d’un Plebiscite pe decidér democratiquemen se resté avoé l’Italie ou cherdre
l’annechon a la France, l’avian portò le istituchon italienne a promettre u peuplo valdoten la
concechon d’un regime de autonomì.
Autonomì reconfermà avoé la Costituchon e la loè costituchonèla du 1948.
E apré 80 an, que nen reste de l’Autonomì spechala? Certen vantadzo son bien eviden : la
repartichon de la finansa regionala, l’organisachon de l’aministrachon peubleca, la forta presensa
regionala din lo sistèmo economeco, le competense primère de legiferér din tan de seteur
economeco, aministratif e quelterel.
En pi, lo nombro bien reduì de la populachon (no arreven pa a 124,000 residen) devrie representér
un atro gro vantadzo pe la qualitò de la via, tot comen le grousse disponibilitò financhere que
arrevon de l’Union europeenna. En pout bien imaginér que le Valdoten porrian vivre tot comen a
Monaco ou a San Marino.
La realitò l’et que la populachon valdotena vequèi le mémo gro tracas di restan de l’Italie : sistèmo
de la santé avoé de disservicho énormo (manque de medecin, reservachon de vesete a de ten
improposablo, un viel opetaill que l’et un cantciér sensa fin, un mouì de deplacemen in Piemon pe
receivre assistensa, etc.); burocrasìa eisagerà, belle a nivò regional ; imposichon fiscala ; crente pe
le violence e la criminalitò ; la justice ; lo sistèmo di traspor di tren, de l’autoroute, di tunnel, de
l’aeropor, di legne pebleque pe le combe e din la veulla insuffisen, le parking manquen…
Dze vouì fenir l’écrì in remarqué un aspé social bien negatif, que se nen predze bien poca, mi que
place maleuresemen dèi todzor la Val d’Aohta a la premiée place in Italie : lo pi aat percentadzo de
suicide, de tan de dzoveno in particullié, que serdon de pamé vivre : una groussa, terribla défèta
pe la notra comunitò.
L’Autonomì l’a pa rendu la Val d’Aohta pi ereusa.
SUNTO IN ITALIANO
L’Autonomia concessa nel 1945 alla Valle d’Aosta è precedente alla Repubblica Italiana e alla Carta Costituzionale. Numerosi sono i suoi vantaggi ma abbondano tantissimi elementio negativi della quotidianità per la popolazione, non diversamente dal resto d’Italia.





